آموزشگاه فنی و حرفه ای تعادل
با مجوز رسمی از سازمان فنی و حرفه ای کشور
آموزشگاه فنی و حرفه ای تعادل

آموزشگاه فنی و حرفه ای تعادل

بامجوز رسمی از سازمان فنی و حرفه ای کشور

شما اینجا هستید >>

در این مقاله قصد داریم در مورد مزار شیخ احمد جامی بپردازیم. امیدوارم از مطلب ارائه شده در این مقاله نهایت استفاده را بکنید. با تعادل همراه باشید.

پیشینه تاریخی تربت جام

تربت جام ، كهن ديار عرفان، واقع در شمال شرقی گستره پهناور ايران زمين به مانند شهرها و مناطق ديگر آن با حوادث و فراز و نشيب های تاريخی و روند شكل تدريجی مواجه بوده است . دورانی كه اين شهر، روستايی كوچك به نام معدآباد ناميده می شد و رونق چندانی نداشت ، مردی بيدار دل به نام احمد در سكوت آرام كوهسار بزد با رياضات شائقه خود را برای امری مهم آماده می ساخت. پس از كسب اجازه ارشاد، پای به معدآباد نهاد .

با عزيمت وی به اين مكان به يكباره روح تازه ای به اين روستا دميده شد و خانقاهی كه بنا نمود قلب تپنده ای برای مريدانش گرديد . نسيمی كه وزيدن گرفت و اين منطقه را تحت تاثير افكار عرفانی خويش قرار داد. در آن روزگار كه بوز جان شهر بزرگی نزديك معد آباد بود تاب مقاومت در برابر اين افكار تو جهات را نياورد . سرانجام شهری با آن وسعت آن كه زادبوم دانشمندانی چون ابولوفای بوزجانی بود متروك گرديد و به تدريج معد آباد گام به سوی شهر نشينی نهاد .

کوه های تربت جام
عکس قدیمی تربت جام

کتیبه تاریخی شیخ احمد جامی

پیشینه تاریخی و موقعیت جغرافیایی تربت جام

شهرستان تربت جام با وسعت 8879 كيلومتر مربع واقع در شرق خراسان از شمال به شهرستان سرخس، از غرب به فريمان و تربت حيدريه، از جنوب تايباد، از شرق به رودخانه هرير رود و مرز دو كشور افغانستان و تركمنستان منتهی می گردد .

مركز اين شهرستان، شهر تربت جام است كه در موقعيت 60 درجه و 15 دقیقه تا 60 درجه و 30 دقیقه عرض شمالی و 34 درجه و 35 دقیقه تا 35 درجه و 47 دقیقه طول شرقی قرار دارد .

ارتفاع ناحيه جام از سطح دريا 928 متر است جمعيت اين شهرستان بر اساس سر شماری سال 1395 شمسی 100477 نفر براورده شده . مركز اين شهرستان شهر تربت جام و بخش های پنجگانه آن شامل صالح آباد، مركزی، نصرآباد، پايين جام و بوژگان، سه شهر ، 13 دهستان ، و 416 ابادی دارای سکنه است .

تربت جام به لحاظ آب و هوايی در منطقه نيمه بيابانی با تابستانهای گرم و خشك و زمستانهای سرد قرار دارد .

با بافت اقليمی شهرستان در بخش شمالی كوهستانی است كه از مهمترين ارتفاعات آن ميتوان به  كوه شاه نشينلندی 2117 متر و عرض 48 کیلومتر با وضعیت شمال غربی _ جنوب شرقی اشاره نمود . شاه نشين پر آب ترين كوه منطقه جام با جنگلهای طبيعی پسته است .

در جنوب و مغرب اين ناحيه كوههای باخرز و بزد قرار گرفته است . دشت جام كه جزئی از حومه آبريز قره قوم محسوب می شود دارای رودخانه جام و هريررود است كه روخانه هريررود از افغانستان سر چشمه مي گيرد اما دشت جام به سبب وجود رسوبات جام رود بسيار حاصلخيز است . محصولات عمده اين شهرستان گندم، چغندر قند، جو، پنبه، خربزه، هندوانه، زيره محصولات باغی است .

پیشینه تاریخی و موقعیت جغرافیایی تربت جام

از زيستگاههای باستانی مهم اين منطقه می توان به شورقلعه، قشه توت و مخار اشاره نمود كه سفالهی تپه قشه توت از نظر تنوع نقش و فرم با سفالهای تپه انو درنزديكی عشق آباد، شهر سوخته در سيستان، كويته در پاسكتان و نمازگاه در تركمنستان قابل مقايسه مي باشد . يقيناً كاوشهای باستان شناسی و بررسی بيشتر در اين ناحيه اطلاعات زيادی را در باره آن به دست خواهد داد .

بر اساس مطالعات و بررسيهاي باستانشناسی، اين ناحيه از هزاران سال پيش زيستگاه اقوام باستانی بوده و كرانه های هريررود، كشف رود و جام رود آثاری از گذرگاه سكونت اقوام مهاجر و مهاجم را در خود محفوظ نگه داشته است، به نحوی كه اين مطالعات مويد سكونت پنج هزار ساله در منطقه است .

مستندات تاریخی

ارادت «تیمور لنگ » به عرفاً و متصوفه سبب گرديد، وی در سال 782 ه.ق به زيارت مزار پير جم بشتابد. پس از تيمور شاهرخ بر مسند حكومت تكيه نمود و در سال 809 ه.ق به زيارت مقبره شيخ احمد امد و « جلال الدين فيروز شاه » از امراي وی مدرسه و مسجد جامعی بر سر مزارش بنا نمود . در سال 935 ه.ق شاه طهماسب صفوی در حوالی تربت جام شكست تلخی بر عبدالله ازبك وارد ساخت و پس از مدتی سرخس و زورآباد را به حكومت مستقلی تبديل نمود.

از حوادث مهم تاريخی ديگر شكست «نصير الدين محمد همايون» پادشاه هندوستان از «شير خان افغن» در سال 949 ه.ق و رهسپار شدن به سوی ايران برای استعانت از حكومت وقت بود . اين پادشاه كه از سوی شاه طهماسب صفوی مورد توجه قرار كرفت، پس از زيارت مرقد شيخ جام بر محجر سنگی پيرامون مزار با مركب دو بيت به تاريخ 951 ه.ق نگاشت «اين قطعه از محجر سنگی امروز در بنای گنبد خانه نگهداری می شود»

 شاه صفوی در دوران حكومت توسعه طلبانه خود در خراسان با تدابيری خاص، ماليات هفت جماعت از مردم جام را تخفيف داد كه اين فرمان در سال 1046 ه.ق صادر گردید . اين كتيبه پيش از اين در ايوان بنای مزار شاه قاسم انوار نصب بوده و سپس براي نگهداری بيشتر به رباط جام منتقل گرديده است . در دوران قاجار بخصوص دوره حكومت ناصری «جام»به عنوان سپری در برابر متجاوزين مرزهای شرقی چون اقوام تاتار، ازبك و تركمن محسوب می شد .

کتیبه تاریخی شیخ احمد جامی
کتیبه تاریخی شیخ احمد جامی
کتیبه تاریخی شیخ احمد جامی

قسمت های تشکیل دهنده مزار شیخ احمد جامی

محراب نفیس  مسجد
گنبد سفید
سراچه
مسجد عتیق
مسد جامع نو
گنبد فیروز شاهی
بنای اب انبار
مسجد زیز زمینی
مدرسه امیر شاه ملک

معماری مزار شیخ احمد تربت جام

ورودی :

اگرچه مجموعه معماری – آرامگاهی مزار شیخ احمد جام و محوطه های وابسته به آن از نظر گستردگی و وسعت مساحتی حدود 64،000 متر مربع را در بر می گیرد .

ورودی مزار شیخ احمد جامی به گونه ای است که انسان را جلب نموده و به سوی خویش فرا می خواند . معماری آن شامل پیش طاق ورودی ، آستانه درگاه با دری چوبی و طاقهای دو اشکوبه به طرفین است .پوشش پیش طاق مزین به نقاشیهایی ظریف و زیبا از گل و بوته احتمالا از دوران تیموری و پس از آن است . در دو سوی ورودی خادمان مزار با خوش آمد گویی زائران و دیدار کنندگان از مجموعه را به داخل راهنمایی می کنند و در بالای این قسمت لوحی با این مضمون نصب شده است : «فاخلع نعلیک» » (برگرفته از آیه 12 سوره مبارکه طه) یعنی موزه (کفش) از پای خارج ساز. محوطه وسیع مزار شیخ احمد جامی سنگ چین شده و وجود بعضی از سنگها که از کف سر برآورده راه رفتن بر روی آنها به نوعی ریاضت تبدیل می کند ، اما با وجود این مصالح ، اجزاء و عناصر معماری آن در تناسب و هماهنگی لازم با بخشهای مختلف مجموعه است .

ارامگاه شیخ احمد جامی

آنچه از همه بیشتر در محوطه مجموعه جلب نظر می نماید ، مرقد منور حضرت شیخ الاسلام احمد جام است که نزدیک به ایوان مرتفع مزار در فضای باز به صورت باشکوهی قرار دارد. محل آرامگاه با مصالح و آجر و گچ به شیوه ای خاص از سطح محوطه بالا آمده و درخت پسته کهنسالی به شورت خود رو به شاخه های فراوانش در میان قبر روئیده است که رائرین تربت شیخ اعتقاد خاصی به آن دارند .

محجری از سنگ مرمر اطراف مزار شیخ احمد جامی را محصور نموده و هجده پایه از سنگ مرمر سیاه در بین آن زیبائی جاصی به محجر داده است، بر اطراف این قسمت در طول قرون و اعصار دست نوشته ها و یادگاریهایی از مسافران و زائران مطاف اهل دل بر جای مانده است. همچنین دو سنگ افراشته نیز بر بالای سر و پائین پای مقبره شیخ احمد جامی نصب شده است .

آرامگاه شیخ احمد جامی

بنای ایوان

ایوان مجلل و زیبای مزار شیخ احمد جامی با ارتفاع تقریبی 27 متر از  دیدگاه هنری و تزئینات معماری برای هر بیننده ای تحسین برانگیز است. این بخش از مجموعه که در برابر گنبد خانه به عنوان نقطه مرکزی این مکان قرار گرفته ، از صلابت خاصی برخوردار است .

به اعتقاد برخی ضاحبنظران شالوده ایوان در نیمه اول سده هشتم هجری ریخته شده و ساختمان آن در اواخر همان سده به پایان رسیده است .

در واقع فضای داخلی ایوان مسیر دسترسی به سه فضای دیگر به نام های گنبد خانه ، گنبد سفید و مسجد کرمانی است.

لایه برداری در بخشهای دیگر ایوان با جستجو ی بیشتر و روشن شدن زوایای معماری پنهان آن منجر به پدیار شدن دو محراب کوچک و زیبا در طرفین ورودی اصلی گنبد خانه شد که محراب سمت راست به صورت کامل با گچبری های زیبا باقی مانده و تداعی کننده نمونه محرابهای دوره ایلخانی است .

مسجد کرمانی

یکی از با شکوه ترین فضاهای معماری مجموعه مزار شیخ جامی پس از گنبد خانه ، بنایی است موسوم به « مسجد کرمانی » که نام خود را از سازنده محراب واقع در فضای داخلی آن اقتباص نموده است . بنای مسجد کرمانی به عنوان شاهکاری به یادگار مانده در هنر تزئینی معماری دوره اسلامی در ضلع جنوب شرقی (سمت چپ ) ایوان این مجموعه قرار دارد .

ورودی بنا شامل ایوانچه ای است که پوشش آن با مقرنس آراسته گردیده و سطح این مقرنس ها با نقاشی هایی به اشکال گل و بوته بسیار ظریف و هنرمندانه پوشیده شده است .

فضای داخلی مسجد کرمانی با پنج دهانه و زیر بنای حدود 182 متر مربع ، اجزا و عناصر معماری تزئینی قابل توجه و معتبری را در خود جای داده است.

و در بخش فوقانی سطوح دیواره های این مسجد نیز کتیبه ای به قلم شیوای ثلث مزین به سوره « یس » دیده می شود که در واقع  شیوه نگارش آن مشابه با کتیبه محراب است .

مسجد کرمانی شیخ احمد جامی

محراب

نفیس ترین عنصر تزئینی معماری این  بنا  محراب گچ بری شده مجلل و با شکوه آن  است که در دهانه مرکزی رو به قبله ایجاد شده است . محراب نقطه توجهی است رمزی و اشاره به سوی پروردگار یکتا دارد . در این میان محراب مسجد کرمانی از نظر تزئینات گچبری و کتیبه به اوج تکامل هنری خود رسیده است . به طوری که تکرار نقشها و حواشی آن نمایشی از هنر آفرینی استاد کار آن است .

از دیدگاه ساختاری این محراب از بخشهای مختلفی شکل گرفته که با تلفیق عناصر تزئینی همراه با متن کتیبه این محراب چشم هر بیننده ای را نوازش می دهد و روح و روان او را آرامش می بخشد . این اجزا شامل قاب ، حاشیه ، زوار ، لچکی ، قوس طاق نما و سرستون کوچک است علاوه بر عناصر تزئینی و نگاره های بسیار جذاب که بخشی از محراب مسجد کرمانی را پوشش داده ، آیات قرآنی نیز جلوه ای خاص از معنویت به آن بخشیده است کتیبه اصلی در حاشیه محراب ایجاد شده و حاوی سوره مبارکه « فتح » از ابتدای « بسم الله الرحمن الرحیم » به قلم شیوای نسخ است .

کتیبه تاریخی شیخ احمد جامی
کتیبه تاریخی شیخ احمد جامی

این محراب در ترکیبی کلی از نظر اجزاء شباهت بسیاری به محراب امام زاده ربیعه خاتون در اشتر جان اصفهان دارد که در سال 708 ه.ق ساخته شده است . بنا بر کتیبه موجود این محراب توسط هنرمندی به نام « مسعود کرمانی »امضاء شده است .

علاوه خبر وجود نام سازنده محراب در کتیبه آن زمان ایجاد این اثر با شکوه به سبب از بین رفتن بخشهای مهمی از گچبری حاشیه محراب به درستی معلوم نیست ، اما تنها موردی که می توانست به تاریخ گذاری نسبی آن کمک نماید محراب دیگری بود که در نمای بیرونی مسجد کرمانی به طرف صحن در اولین طاق سمت راست مجاور پایه های ایوان توسط کارشناسان ضمن لایه برداری ها و مطاعلات مرمتی مجموعه پدیدار شد .

محراب شیخ احمد جامی

گنبد سفید

بنای واقع در ضلع شمالی غربی ایوان معروف به « گنبد سفید » است و از آن به نام های « مسجد رواق » و یا به تعبیری دیگر (مسجد کرمانی) یاد شده است . زیر بنای داخلی بنا به طور تقریبی 64 متر مربع را در گرفته و در گاه ورودی آن در مجاورت ورودی مسجد کرمانی است . پوشش طاق این درگاه آراسته به عناصر تزئینی از جمله گل و بوته و موقعیتهای گیاهی است که به صورت نقاشی روی گچ اجرا شده است . قسمت فوقانی پوشش طاق نیز مشابه با وضعیت معماری مجاور آن (درگاه مسجد کرمانی) به  رشته پلکانی مارپیچ برای دسترسی به بالای ایوان منتهی می گردد .

بنای گنبد سفید دارای دو شاه نشین در اضلاع شمالی و جنوبی است که شاه نشین ضلع جنوبی مزین به مقرنس های زیبائی مشابه با تزئینات مسجد کرمانی بوده

در اسپرهای ساقه این پوشش تعدادی نور گیر برای تامین نور فضای داخلی بنا تعبیه شده است

گنبد سفید شیخ احمد جامی

سراچه

امروزه تنها راه دسترسی به این صحن یا سرای کوچک ، پس از ورود به محوطه مزار شیخ احمد جامی ، درگاهی است که در بنای گنبد سفید به عنوان مسیر ارتباطی به این قسمت و ابنیه مجاور آن ایجاد شده و بر اساس شواهد موجود به آن « خانقاه سراچه » و مدرسه فریومدی نیز اطلاق میگردد . سراچه فضای ساده و روح انگیز است که در اضلاع شمالی و جنوبی آن ایوانهای کم عرض قرار دارد

پیرامون این قسمت مشتمل بر طاق نماهایی آجری است و حجره های دو طبقه ، مؤید وجود بقایای معماری یک مدرسه برای طلاب علوم دینی است

در میان کف آجر فرش سراچه قبری برآمده قرار دارد و بر بالا و پایین آن دو لوح مرمر ین نصب شده است

به اعتقاد این پژوهشگر خانقاه و مدرسه حدودا در یک تاریخ ساخته شده اند . خانقاه توسط « شهاب الدین اسماعیل » پدر شخصی که بنای ایوان را بر پا نمود بنیان گردیده است

کاوش های باستان شناسی سراچه

این کاوشها در پاییز 1382 ش توسط باستان شناسان میراث فرهنگی خراسان به سرپرستی آقای محمود طغرایی در پشت ایوان قدیمی سراچه انجام شد .

هدف از اینم کاوشها بازشناسی آثار معماری مدفون در این قسمت و فراهم ساختن امکان مرمتهای اصولی این ایوان بوده است .

ضلع غربی سراچه شامل ایوانی است با عرض 350 سانتی متر که دو اتاق کوچک در طرفین آن قرار دارد.

در این کاوش 123 متر مربع حد اکثر تا عمق 120 سانتی متر خاک برداری شد و در مجموع چند دیوار  و کف آجری شناسایی گردید در مجموع بقایای معماری بدست آمده را از نظر زمان ساخت می توان به  سه دوره تقسیم بندی نمود .

قدیمیترین بنایی که در حدود سده8 هفتم یا هشتم هجری در این قسمت ساخته شده ساختمانی است شامل اتاقی مستطیل شکل که از چهار طرف به قسمتهای اطراف راه داشته و قسمتی از گوشه سمت شرقی آن مشخص شده است .

کف این قسمتها آجری و سنگ فرش و هم سطح کف سراچه بوده است . قطعات سفالی بدست آمده در این عمق عمدتا شبیه سفالهای دوره ایلخانی در سده های هفت و هشت هجری و تنها سکه کشف شده نیز شبیه سکه های ال کرت می باشد .

مسجد عتیق

ضلع جنوب شرقی گنبد خانه به فضایی منتهی می گردد که در مجموع مزار شیخ احمد جامی به « مسجد عتیق » موسوم است . گویا این بنا در گذشته مسجد جامع بوده است . به طور کلی فضای معماری مسجد عتیق با ابعاد تقریبی 484 متر مربع شامل شبستان با جرزهای آجری است . در امتداد هر دو رواق طاقهای دو طبقه ای قرار دارد که معماری آن را به مسجد جامع نزدیک می کند . فضای داخلی این بنا مشتمل بر 5 رواق بوده و رواقهای محوری آن در مقایسه با فضاهای مشابه دارای عرض بیشتر است .

در سمت جنوب و شرق ، فضاهای ارتباطی دو طبقه دیده می شود و زیر طاقها ، لچکی ها ، نیم ستونهای گوشه و عناصر دیگر با تزئینات گچبری برجسته بسیار عالی پوشیده شده است و حتی اثر رنگ زرد و آبی بر آنها مشاهده می گردد .

سطوح داخلی طاقهای ضلع جنوبی دارای پوشش گچی بوده و با وجود طرحهای آجر کاری در این نقطه بی شباهت به غرفه های مقبره الجایتو در سلطانیه نیست .

در فضاهای گوشوار یا غلام گردشهای گنبد سلطانیه نیز مشاهده می شود با قضاوت بر روی شواهد معماری می توان اظهار نمود تنها دو دهانه غربی گنبد (دهانه های مقابل محراب ) با تزئینات گچبری پوشش یافته است .

ورودی مسجد عتیق در صحن مسجد جامع نو قرار دارد

به تعبیری دیگر بنای مسجد عتیق تا عهد میرزا شاهرخ بن امیر تیمور گورکان پا بر جا بوده است و چون « مسجد جامع نو » از ابنیه عهد میرزا شاهرخ است و در واقع بنای مسجد جامع بخشی از بنای مسجد سلطان سنجر را که در زاویه مسجد جامع واقع می شده تخریب نموده اند و بقیه مسجد را که در حال حاضر مسقف نیست تغییری از معماری در آن انجام نشده است .

مسجد عتیق در صحن مسجد جامع نو

مسجد جامع نو

بنای مشهور به مسجد جامع نور در پست گنبد خانه و ایوان این مجموعه قرار دارد . راه دسترسی به فضاهای معماری آن از صحن کوچک سراچه است و در جلو بنا صحن وسیعی است که در حال حاضر آجر فرش است در طرفین ورودی مسجدجامع قابهای آجری زیبا ایجاد شده و بجز همین قابهای تزئینی در نمای بیرونی آ« عناصر تزئینی دیگری دیده نمی شود . پوشش ایوان ورودی نیز آراسته به رسمی بندی است .

فضای داخلی مقصوره مشتمل بر شاه نشین هایی است که در خبش فوقانی آن ابتدا پوشش قوسی شکل و سپس گنبد مقصوره ساخته شده است .

وجود مقصوره با شکل چلیپا در میان بنا و ششبستان های ستون دار طرفین ، تعادل معماری منظری را برای مسجد جامع نو به وجود آورده است .

گنبد بنا بر روی چهار قوس بزرگ متقاطع قرار دارد و این قوسها از نظر ساختار خود بر فراز بلندی طاق نماهای واقع در اضلاع اتاق جای گرفته اند .

علاوه بر آنها طاقنماهی جانبی به گونه ای است که از بیرون نمایان می باشند اما در داخل به کمک طاقهای کوکبی شکل مرکب سراسری از جنس گچ ، پنهان شده اند . گلویی پیش آمده محراب را یک سلسله قوس تشکیل می دهد که هیچ نشانه ای از کاشی معرق و یا تزئینات الحاقی ، در آن مشاهده نمی شود . وضغیت شبستانهای مسجد جامع به صورت جنوب شرقی – شمال غربی است که در دو سوی مقصوره چلیپایی شکل یا گنبد خانه ساخته شده است .

به استناد متون تاریخی و شواهد موجود بنا « مسجد جامع نو » به اهتمام « جلالل الدین فیروز شاه » در عهد زمامداری میرزا شاهرخ بن امیر تیمور گورکان در سال 846  ه.ق ساخته شده است . بر روی کاشی خشتی فیروزه ای رنگ به ابعد 25 در 25 سانتی متر که ردزیر قوس ایوان شرقی مسجد جامع در پشت دیوار غربی گنبد خانه نصب شده گتیبه ای به قلم زیبای ثلث به رنگ سفید بر زمینه فیروزه ای این عبارت دیده  میشود . « عمل العبد الضعیف حاجی زین بن محمود الجامع الشیرازی سنه 846 »

مسجد جامع نو

گنبد فیروز شاهی

یکی از بناهای مشرف بر صحن مزار شیخ احمد جامی « گنبد فیروز شاهی » است . این بنا در ضلع غربی بنا قرار دارد . بنای مزبور دارای نقشه ای چلیپایی شکل و چهار ایوانی است که بر فراز آن گنبد بلند به رنگ فیروزه ای قرار دارد و امروزه همچنان به « گنبد سبز » معروف است . ساقه گنبد این بنا از سه قسمت شکل گرفته که وجود کتیبه ای به خط ثلث مزین به سوره « الفتح » زیبایی خاصی به نمای مجموعه بخشیده است.

دیوار نسبتا کوتاهی با زاویه مایل بیرون آمده است گویا این دیوار پایه قوس بوده و مانند مدرسه غیاثیه خرگرد در خواف نمای صحن را ایجاد می نموده است . طاق نماهای واقع در ضلع جنوبی نور گیر در حال حاضر به هیچ جا دسترسی ندارد اما شاید ورودی اصلی به گنبد خانه بوده است.

فضای داخلی گنبد فیروز شاهی با تویزهای متقاطع و طاقهایی از نوع کجاوه ای احتمالا با گنبد مقصوره مسجد جامع نو هم دوره بوده و با گنبد مقبره زین الدین ابو بکر تایبادی در تایباد قابل مقایسه است .

اتاقک مربع بنا که در طاق نماهای غربی و شرقی ایجاد شده و در قسمت غربی آن محرابی کوچک تعبیه گردیده است . شواهد معماری گویای این مطلب است 

گنبد فیروز شاهی

بنای آب انبار و متعلقات آن

این بنا(آب انباری آجری) در مجاورت درگاه ورودی مزار شیخ احمد جامی قرار دارد . بر طبق کتیبه موجود وو ماده تاریخ مصرع آخر ابیات ، بنا در سال 1010 ه.ق به سعی و اهتمام شخصی به نام « فیروز جنگ ابن حسین » از بزرگان دوران شاه عباس صفوی ساخته شده است . اما ورودی و پاشیر آن متعلق به اوایل دوران معاصر است . در کتیبه زیر پوشش ایوان با خط نستعلیق بر جسته به قلم علیرضا عباسی از خوش نویسان مشهور این دوره نوشته شده است

در  حال حاضر به عنوان مکان اداری میراث فرهنگی تربت جام شناخته می شود . امروزه با سلسه تغییراتی که در فضای آب انبار به ویژه در مخزن آن صورت گرفته این مکان تبدیل به دفتر تولیت کزار شیالاسلام احمد جام شده و قسمت پایین آن تبدیل به کتابخانه گردیده است .

کتیبه دیگر این آب انبار اشاره به مرمت آن در دوره ناصرالدین شاه قاجار دارد

آب انبار آجری شیخ احمد جامی

مسجد زیر زمینی

این اثر که در واقع آخرین بنا از ابنیه موجود در مجموعه معماری شیخ احمد جامی محسوب می شود ، در مجاورت فضای ورودی و جنب آب انبار قرار دارد . در پشت این بنا نیز فضای سبزو مشجر روبروی مزارشیخ احمد جامی واقع است .از دیدگاه معماری مسجد زیرزمینی مشتمل بر دو قسمت زمستانی و تابستانی است . مسجد زیرزمینی زمستانی پایین تر از سطح معابر و گذرگاههااست و ساختار آن گویای هویت و اصالت آن می باشد .

قسمت بالای این فضا ، محدوده ای فاقد پوشش و تنها محل محرابی ساده در آن مشخص است . پیرامون این فضا نیز با ایجاد دیوار چینی آجری محصور گردیده است

در حال حاضر با هشت نور کیر که در حاشیه فضای داخلی تعبیه شدهنور فضای داخلی تامین می گردد. شواهد موجود مؤید  آن است که محراب تا چند سال پیش ساده و فاقد هرگونه تزئینات بوده و در سالهای اخیر گچبری های عناصر تزئینی امروزی به آن اضافه شده است

ویژگی های معماری بنا حکایت از آن دارد ، شالوده و بنیان آن متعلق به دوره صفویه بوده ودر دوره قاجار فضای شبستان وسعت پیدا کرده است . اما در سال 1398 ه.ق فضای داخلی بنا به همت تولیت مزار شیخ احمد جامی « حاجی قاضی محمد جامی الاحمدی » مرمت شد و محراب آن نیز در سال 1357 ش باز پیرایی و مزین گردید .

مسجد زیر زمینی شیخ احمد جامی

مدرسه امیر شاه ملک

امروزه از بنای موسوم به مدرسه امیر شاه ملک اثری بر جای نمانده است . اما به افتقاد برخی از محققان از جمله گلمبک این بنا در ضلع جنوبی وجود داشته و در حال حاضر ساختمان جدید جایگزین آن شده است .

با تکیه بر متن کتاب مقامات بنیان این مدرسه را 846 ه.ق ذکر می کند . گویا بانی آن امیر شاه ملک در سال 829 ه.ق وفات نموده است . بنابراین نام قید شده در این کتاب امیر شاه ملک یکی از امرای کلان و معتبر تیمور گورکان بوده است که نامش در گتیبه مسجد شاه در مشهد دیده می شود .

در حال حاضر در محل بنای امیر شاه ملک مدرسه ای قرار دارد که طلاب علوم دینی در آن مشغول به تحصیل می باشند

مدرسه امیر شاه ملک تربت جام

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

چهارده − هشت =

سایر مقالات آموزشی

مسجد شیخ لطف الله
معماری

مسجد شیخ لطف الله

مسجد شیخ لطف الله یکی از مسجدهای تاریخی و شناخته شده شهر اصفهان است که در دوران صفویه بنا شد هاست.
جلوخان ورودی مسجد در ضلع شرق میدان براساس یک هندسة مشخص مکان یابی شده است بطوری که محل قرارگیری ورودی بنا ضلع میدان را به دو بخش با تناسب طلایی نسبت به یکدیگر تقسیم کرده است.

معماری ایرانی
معماری

معماری ایرانی

معماری ایرانی تمامی بررسی‌ها و کاوش‌های باستان شناسی حکایت از آن دارد